Windows đã là thứ gắn bó với tôi gần như cả đời, bắt đầu từ phiên bản Windows 95. Theo thời gian, nó ngày càng trở nên thân thiện với người dùng hơn, nhưng trong vài năm qua — đặc biệt là từ khi AI tạo nên cơn sốt — việc làm việc với Windows mang lại cảm giác như đang phải vật lộn với một con gấu hung dữ mỗi ngày.
Đừng vật lộn với Windows 11 nữa: 5 lý do sau đây để lựa chọn Linux
Vì vậy, có lẽ không quá ngạc nhiên khi cảm thấy thật nhẹ nhõm khi chuyển sang một thứ gì đó thân thiện hơn, giống như một chú chim cánh cụt nhỏ nhắn (biểu tượng của Linux).
1. Linux làm theo những gì bạn bảo, không phải những gì nó "nghĩ" bạn muốn
Dù tốt hay xấu, trên Linux, bạn là người nắm quyền miễn là bạn có mật khẩu quản trị viên (administrator). Nếu bạn ra lệnh "Sudo hãy làm cho tôi một chiếc bánh mì", Linux sẽ làm ngay cả khi đó là một sự kết hợp kỳ quặc như cá mòi với Nutella.
Ngược lại, trên hệ thống Windows hiện đại, khi bạn cố gắng thay đổi hay cấu hình thứ gì đó, khả năng cao là Windows (và Microsoft) sẽ tự động đảo ngược những gì bạn vừa làm. Đây là lý do chính khiến Windows không còn mang lại cảm giác sở hữu nữa. Bạn không thực sự có quyền tự quyết. Khi ngay cả những thủ thuật can thiệp sâu vào Registry cũng bị vô hiệu hóa sau một bản cập nhật, bạn còn có thể làm gì được nữa?
2. Cập nhật hệ thống có thể dự đoán và đầy tôn trọng
Nói về cập nhật, trong Linux, các bản cập nhật chủ yếu là tùy chọn và chúng chỉ diễn ra khi bạn muốn. Tất nhiên vẫn có các bản vá bảo mật quan trọng, nhưng nhìn chung, bạn có mức độ kiểm soát tuyệt vời đối với hệ thống của mình.
Quan trọng nhất, cập nhật sẽ không tự động khởi động lại PC cho đến khi bạn cho phép. Đây là nỗi khổ triền miên với máy chủ Plex chạy Windows 11, nó cứ tự khởi động lại và bắt phải đăng nhập thủ công mỗi lần như vậy. Một phần của sự tiện lợi này đến từ nhân Linux (kernel) dạng mô-đun, cho phép cập nhật các thành phần cốt lõi mà không gây gián đoạn hệ thống.
3. Giao diện Desktop không làm phiền bạn
Mặc dù bạn có thể tùy biến Desktop Linux theo bất kỳ cách nào mình muốn, nhưng hầu hết các bản phân phối Linux phổ biến đều đi theo hướng tối giản.
Hãy so sánh điều đó với menu Start của Windows, thứ trông giống một cuốn sách dán đầy hình dán (sticker) hơn là một công cụ hữu ích để tìm ứng dụng hoặc tệp tin. Sẽ đỡ hơn nếu Windows 11 không tràn ngập các quảng cáo trá hình dưới danh nghĩa "gợi ý" hoặc "đề xuất".
4. Phần mềm nhẹ nhàng và tập trung hơn
Cả Windows và Linux đều đi kèm với các ứng dụng có sẵn, nhưng có một sự khác biệt rõ rệt về triết lý giữa ứng dụng mã nguồn mở và ứng dụng của Microsoft.
Ngay cả ứng dụng Notepad khiêm tốn hiện nay cũng không thoát khỏi "vòi bạch tuộc" của AI và đăng ký thuê bao. Microsoft Copilot đã hiện diện trong Notepad, và một số tính năng trong ứng dụng vốn đơn giản này hiện đã bị khóa sau một bức tường thanh toán (paywall).
5. Khắc phục sự cố rõ ràng, không mập mờ
"Something has gone wrong" (Đã có lỗi xảy ra) có lẽ là thông báo lỗi cụ thể nhất mà bạn nhận được từ Windows hiện đại.
Thông báo lỗi của Linux, về mặt kỹ thuật, có thể dày đặc và khó hiểu hơn, nhưng chúng có xu hướng cụ thể và đưa ra con đường rõ ràng để thực sự khắc phục vấn đề. Trong vài năm qua, có vẻ như lời khuyên chung từ Microsoft khi có sự cố diện rộng là "hãy gỡ bản cập nhật gần nhất" hoặc "cài lại Windows". Cách tiếp cận kiểu "dùng súng săn bắn chim sẻ" này hoàn toàn trái ngược với sự hiệu quả.