Hôm qua, tôi vô tình lướt qua một bài tâm sự đầy trăn trở của một người mẹ đơn thân trên diễn đàn. Câu chuyện của chị khiến tôi phải dừng lại suy ngẫm rất lâu.
CÓ 400 TRIỆU, MẸ ĐƠN THÂN NÊN MUA NHÀ Ở XÃ HỘI HAY VỀ QUÊ? BÀI TOÁN SỐNG CÒN TRONG MÙA LÃI SUẤT THẢ NỔI
Một mình nuôi con suốt 4 năm giữa thành phố, chắt chiu từ mức lương 17 triệu đồng/tháng để dành dụm được 400 triệu đồng – đó là một hành trình phi thường, xứng đáng được ngả mũ thán phục. Chị đang đứng trước ngã ba đường: Dùng số tiền đó để hiện thực hóa giấc mơ mua Nhà ở xã hội (NOXH) trả góp trong 15 năm, hay mang tiền về quê xây phòng ở chung với bố mẹ để giảm áp lực, dù biết về quê thu nhập sẽ giảm và dễ nảy sinh bất đồng quan điểm.
Đọc bài viết, tôi thấy số đông khuyên chị nên liều mua nhà để "an cư lạc nghiệp". Nhưng dưới góc nhìn của một người làm tài chính, tôi lại thấy sống lưng mình hơi lạnh. Giấc mơ của chị rất đẹp, nhưng nếu đặt nó vào bối cảnh lãi suất thả nổi và nền kinh tế khó lường như hiện nay, quyết định mua nhà lúc này chẳng khác nào một canh bạc quá mạo hiểm.
Cái bẫy "Lãi suất thả nổi" ít ai ngờ tới
Nhiều người, và có thể là cả chị, đang nghĩ NOXH là một giải pháp an toàn với lãi suất rẻ. Nhưng thực tế, các gói vay ưu đãi hiện nay chỉ cố định lãi suất trong 3 - 5 năm đầu. Sau đó, ngân hàng sẽ áp dụng lãi suất thả nổi (bằng lãi suất tiền gửi cộng biên độ 3−5%).
Hãy cùng làm một phép tính thực tế cho căn NOXH rẻ nhất hiện nay khoảng 1,2 tỷ đồng:
Chị có sẵn 400 triệu (33%).
Chị phải vay ngân hàng 800 triệu (67%) trong 15 năm.
Trong vài năm đầu, mọi thứ có vẻ êm đềm. Nhưng giữa thời kỳ kinh tế biến động, nếu lạm phát tăng, ngân hàng siết tín dụng và đẩy lãi suất thả nổi lên mức 12%/năm (mức hoàn toàn có thể xảy ra), cục diện sẽ thay đổi khốc liệt:
Chỉ số tài chính | Giai đoạn ưu đãi (Lãi suất 7%/năm) | Giai đoạn thả nổi (Lãi suất 12%/năm) |
|---|---|---|
Tiền gốc trả đều/tháng | ~4,4 triệu VNĐ | ~4,4 triệu VNĐ |
Tiền lãi tháng cao điểm | ~4,6 triệu VNĐ | ~8,0 triệu VNĐ |
Tổng gốc + lãi phải trả | ~9,0 triệu VNĐ | ~12,4 triệu VNĐ |
Tỷ lệ trên thu nhập (17tr) | 53% | 73% |
Thực tế tàn nhẫn: Khoản nợ sẽ "ngốn" tới 73% tổng thu nhập hàng tháng của chị. Hai mẹ con chỉ còn chưa đầy 5 triệu đồng để chi trả toàn bộ chi phí sinh hoạt, học hành, điện nước tại thành phố. Không có quỹ dự phòng, không có chỗ cho bất kỳ sai số nào. Chỉ cần một trận ốm, một đợt đóng học phí đầu năm, cuộc sống sẽ lập tức rơi vào khủng hoảng.
"Gọng kìm" kinh tế và những rủi ro vô hình
Nhiều người khuyên chị "cứ liều đi rồi từ từ cày cuốc trả nợ". Nhưng trong nền kinh tế hiện tại, thu nhập 17 triệu từ lương không phải là một hằng số bất biến. Làn sóng cắt giảm nhân sự, giảm lương, chậm lương có thể gọi tên bất kỳ ai.
Khi đổ sạch 400 triệu vào tiền cọc nhà, chị sẽ hoàn toàn trống tay về quỹ dự phòng khẩn cấp. Người mẹ đơn thân gánh khoản nợ lớn, không tiền lận lưng, gặp đúng lúc lãi suất thả nổi đạt đỉnh và nguy cơ mất việc rình rập – đó chính là cái gọng kìm có thể bóp nghẹt bất kỳ chiếc mái ấm nào. Chỉ cần hụt dòng tiền 2 tháng, nguy cơ bị ngân hàng phát mãi tài sản là hiện hữu.
Còn phương án về quê? Bố mẹ khuyên chị về là vì xót con, muốn làm "hầm trú ẩn" cho chị. Nhưng về quê mà thu nhập giảm sâu, 400 triệu biến thành "tài sản chết" chôn vào đất của ông bà, lại thêm nỗi lo bất đồng quan điểm sống... thì đó cũng chưa phải là lối thoát toàn diện.
Lối đi nào cho người mẹ thông thái?
Nếu được gửi một lời khuyên đến người mẹ trong bài viết ấy, tôi sẽ nói: "Xin chị hãy hoãn binh!" Chị không nhất thiết phải chọn một trong hai phương án cực đoan ngay lúc này. Giải pháp tối ưu nhất là ở lại thành phố, tiếp tục tích lũy và tạm hoãn việc mua nhà từ 1 - 2 năm.
Một chiến lược phòng thủ chủ động để bảo vệ hai mẹ con sẽ là:
Bước 1 : Bảo toàn dòng tiền mặt
Gửi toàn bộ 400 triệu vào các sổ tiết kiệm ngắn hạn (3 - 6 tháng). Tuyệt đối không dồn vào tài sản cố định hay đầu tư mạo hiểm để giữ tính thanh khoản tối đa, phòng trường hợp thu nhập có biến động.
Bước 2 : Thắt chặt chi phí thuê nhà
Tiếp tục thuê một căn hộ nhỏ, an toàn với chi phí kiểm soát dưới 25% thu nhập (khoảng 3,5 - 4 triệu). Duy trì lối sống kỷ luật để bảo vệ nguồn tiền tích lũy tăng trưởng đều mỗi tháng.
Bước 3 : Gia tăng nội lực thu nhập
Tận dụng môi trường thành phố để nâng cao năng lực, tìm kiếm cơ hội tăng thu nhập lên mức 22 - 25 triệu/tháng trong 1 - 2 năm tới. Khi thu nhập tăng, khả năng chịu đựng áp lực tài chính của chị sẽ vững vàng hơn nhiều.
Bước 4 : Xuống tiền đúng thời điểm
Khi quỹ tích lũy chạm ngưỡng 550 - 600 triệu (chiếm gần 50% giá trị nhà) và chu kỳ kinh tế ổn định trở lại, lãi suất ngân hàng hạ nhiệt, đó mới là lúc chị tự tin nộp hồ sơ mua NOXH.
Lời kết
Mua nhà là để an cư, để tìm kiếm sự bình yên chứ không phải để rước về một gánh nặng tâm lý đè nặng lên vai người mẹ mỗi sớm mai thức dậy. Sức chịu đựng rủi ro của một người mẹ đơn thân luôn thấp hơn những gia đình có đôi có cặp.
Hy vọng rằng người mẹ ấy sẽ tỉnh táo, không bị cuốn theo tâm lý đám đông để rồi đưa mình vào thế kẹt. Lùi lại 1 - 2 năm để tích lũy thêm nội lực, khi chiếc khiên tài chính đủ dày, mái nhà chị xây lên mới thực sự là nơi giông bão dừng sau cánh cửa.