Một gia đình bình an không tự nhiên mà có, mà được nuôi dưỡng từ những thói quen, quy tắc và kỷ luật mềm từ khi con còn nhỏ. Nhiều cha mẹ nghĩ rằng quy tắc chỉ cần thiết khi con đến tuổi đi học, nhưng thực ra ngay từ những năm đầu đời, trẻ đã bắt đầu quan sát, ghi nhớ và hình thành nếp sống. Nếu không có “khung xương” là nội quy, gia đình sẽ dễ rơi vào cảnh mỗi người một nẻo, trẻ thiếu định hướng, cha mẹ thường xuyên phải la hét, nhắc nhở, thậm chí giận dữ. Ngược lại, khi có nội quy rõ ràng, cả nhà sẽ cảm thấy nhẹ nhõm vì ai cũng biết điều gì cần làm, trách nhiệm thuộc về ai. Và quan trọng nhất, nội quy gia đình là tấm khiên vững chắc giúp con vững vàng trước sóng gió xã hội bên ngoài.
CÔNG THỨC XÂY DỰNG NỘI QUY GIA ĐÌNH
Điều đầu tiên khi xây dựng nội quy là cha mẹ cần xác định: mục tiêu không phải là kiểm soát con tuyệt đối, mà là cùng con rèn luyện tính tự giác. Nội quy không nên cứng nhắc, áp đặt, mà phải đủ linh hoạt để phù hợp với từng độ tuổi, cá tính và hoàn cảnh sống. Thay vì đặt ra những yêu cầu xa vời, cha mẹ hãy bắt đầu bằng những nguyên tắc nhỏ, dễ thực hiện, và kiên trì cùng con đi hết hành trình. Một thói quen tốt đôi khi cần đến cả năm, thậm chí vài năm để hình thành, vì thế sự kiên nhẫn, bền bỉ mới là yếu tố quyết định. Mỗi tháng, gia đình có thể cùng nhau đặt mục tiêu nhỏ để cả cha mẹ và con đều cảm thấy có động lực tiến bộ.
Nội quy gia đình không chỉ xoay quanh việc học hay vệ sinh cá nhân, mà còn liên quan đến cách giao tiếp, ứng xử và xây dựng tình yêu thương. Cha mẹ cần thường xuyên khích lệ, khen ngợi sự cố gắng, thay vì chỉ tập trung vào lỗi lầm. Những lời “cảm ơn con”, “bố mẹ tự hào về con” có sức mạnh lớn hơn mọi phần thưởng vật chất. Bên cạnh đó, các hoạt động gắn kết như đọc truyện buổi tối, ăn cơm cùng nhau, tham gia thể thao hoặc làm việc nhà chung sẽ nuôi dưỡng cảm giác thuộc về và tinh thần trách nhiệm. Khi con thấy mình có vị trí quan trọng trong gia đình, chúng sẽ chủ động sống có trách nhiệm hơn.
Một yếu tố then chốt khác là “thân giáo” – cha mẹ làm gương cho con. Nếu bố mẹ thường xuyên cáu gắt, nói dối, hay cắm cúi vào điện thoại trong bữa cơm, thì mọi lời dạy đều trở nên sáo rỗng. Ngược lại, khi cha mẹ biết xin lỗi con khi sai, tôn trọng nhau trong cách ứng xử, hay tuân thủ chính những quy tắc mình đặt ra, con sẽ tự nhiên học được sự chính trực và kỷ luật. Trẻ em không chỉ nghe lời dạy, mà còn “soi gương” từ hành vi cha mẹ mỗi ngày. Vì thế, quy tắc nào cha mẹ không thể làm, tốt nhất đừng ép con thực hiện.
Một hệ thống nội quy tốt cần cân bằng giữa “trách nhiệm với bản thân” và “trách nhiệm với gia đình”. Con phải học cách tự chăm sóc bản thân: vệ sinh cá nhân, ăn ngủ đúng giờ, dọn dẹp đồ đạc, giữ gìn sức khỏe. Đồng thời, con cũng cần góp phần xây dựng gia đình: chuẩn bị bàn ăn, dọn nhà, giúp đỡ bố mẹ, tôn trọng ông bà. Chính nhờ sự song hành đó, trẻ lớn lên vừa tự lập, vừa biết sẻ chia và gắn bó. Không chỉ là những nguyên tắc khô khan, đây còn là cách gieo hạt giống yêu thương và nhân cách cho con.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng nội quy gia đình không phải bản án kìm hãm, mà là chiếc la bàn dẫn đường. Nó giúp trẻ hiểu rõ giới hạn, biết lựa chọn đúng ngay cả khi không có ai giám sát. Nó cũng giúp cha mẹ giảm áp lực quát mắng, nhắc nhở, để dành năng lượng cho việc yêu thương và đồng hành. Khi cả gia đình cùng nhau xây dựng và tuân thủ quy tắc, không khí gia đình sẽ trở nên nhẹ nhàng, gắn bó và bền vững. Và khi con lớn lên trong nền tảng ấy, chúng sẽ có đủ bản lĩnh, trách nhiệm và nhân cách để tự tin bước ra thế giới rộng lớn.
CÔNG THỨC XÂY DỰNG NỘI QUY GIA ĐÌNHKhi gia đình bạn bình an, đừng lo sợ sóng gió ngoài kia có thể quật ngã con bạn
Thứ có thể tạo nên sự bình an ấy nhất định không thể thiếu những quy tắc và những kỉ luật mềm cần rèn cho con từ giai đoạn ấu thơ.𝐋𝐮̛𝐮 𝐲́ 𝐯𝐨̛́𝐢 𝐛𝐨̂́ 𝐦𝐞̣ 𝐤𝐡𝐢 𝐱𝐚̂𝐲 𝐝𝐮̛̣𝐧𝐠 𝐜𝐚́𝐜 𝐪𝐮𝐲 𝐭𝐚̆́𝐜 𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠 𝐠𝐢𝐚 đ𝐢̀𝐧𝐡 đ𝐨́ 𝐥𝐚̀:- Mình nghĩ không cần chia các nguyên tắc theo độ tuổi vì mỗi đứa trẻ có cách thích nghi khác nhau, và còn dựa cả trên chính thói quen của bố mẹ nữa để có thể đồng hành với con. Quan trọng không phải mấy tuổi trẻ làm được điều đó, mà là độ bền của tính kiên trì khi bạn cùng con thực hiện những quy tắc ấy.- Hạnh phúc là hành trình chứ không phải là đích đến. Trải nghiệm việc con cố gắng từng chút một mới là đáng quý.- Những quy tắc muốn trở thành thói quen mình cũng mất cả 2 năm mới rèn được, vì thế với trẻ con điều quan trọng nhất là sự kiên trì và bền bỉ mà thôi.-Nên đặt ra những mục tiêu nho nhỏ theo mỗi tháng để bản thân có động lực cố gắng-Nên trao đổi với con về các quy tắc, để “dân chủ” hơn-Nên nói cho con lí do và mục đích, nói nhiều đến hiệu quả tíchcực mà những kỉ luật đó sẽ đem lại. Mẹ rất vui vì buổi sáng ko phải hò hét con đánh răng, mẹ rất hạnh phúc vì con dọn dẹp giúp mẹ...- Quy tắc nào mình không thể làm thì đừng ép con làm.- Cứ tin mình, bố mẹ làm gương tốt ắt con sẽ tốt theo.𝐍𝐇𝐔̛̃𝐍𝐆 𝐐𝐔𝐘 𝐓𝐀̆́𝐂 𝐃𝐀̀𝐍𝐇 𝐂𝐇𝐎 𝐁𝐎̂́ 𝐌𝐄̣1. Thói quen nói chuyện để khích lệ con- Thường xuyên nói "Cảm ơn con"- Mỗi ngày trao đổi về 1 chủ đề nào đó, để trẻ đưa ra ý kiến "Con nghĩ như nào" thay vì Y/N, dạy con tranh luận- Khen ngợi sự nỗ lực "Con cố gắng lắm", "Con làm việc này rất giỏi..."- Không đưa tay làm trước cho con, đặt câu hỏi "Theo con thì nên làm như nào?"- Để con được thất bại, trải nghiệm bài học Nhân-Quả2. Thói quen để gắn kết yêu thương- Đọc truyện mỗi tối trước khi đi ngủ (30p mỗi ngày những mẩu chuyện văn học hay)- Mỗi tháng 2 lần cho con đi trải nghiệm thực tế- Chơi thể thao 2 lần/tuần (đá bóng, đạp xe đạp)- Bố mỗi tuần 2 ngày về sớm ăn cơm tối cùng con- Tuần 2 buổi cùng chơi trò chơi 3 người với nhau: Đố vui, vận động- Nói "Bố mẹ yêu con" ít nhất 10 lần mỗi ngày3. Thói quen xây dựng ý thức trách nhiệm với gia đình- Sáng chủ nhật cùng nhau chuẩn bị bữa sáng, dọn dẹp nhà cửa- Cả nhà cùng dọn dẹp nhà, cùng nấu ăn vào chủ nhật- Bố: Tắm cho con vào những ngày bố ở nhà- Dùng ngôn ngữ tôn trọng vợ/chồng trước mặt con- Nói xin lỗi con khi mình làm sai- Các ngày kỉ niệm của gia đình và ngày quan trọng của con đều có mặt tham dự- Bố không đi nhậu quá 2 lần/tuần- Làm album gia đình hàng năm- Không dùng điện thoại trong bữa ăn (kể cả trả lời cuộc gọi hay nhắn tin trừ khi có việc khẩn biết trước)4. Nguyên tắc khi ứng xử với con- Chú trọng đến quá trình chứ không phải kết quả "Con kể lại quá trình con làm được nó như nào cho mẹ nghe".- Không trách mắng, cáu giận với lỗi sai của con (bố đã bảo rồi mà, con lúc nào chẳng thế)- Khi con làm sai hãy mắng vào lỗi sai chứ không phủ định con người con (con hư quá,…)- Không chê bai khuyết điểm của con, nói xấu trước mặt con (con gầy quá, sao ngu thế...)- Bố mẹ luôn làm gương cho con trong mọi quy tắc𝐍𝐇𝐔̛̃𝐍𝐆 𝐐𝐔𝐘 𝐓𝐀̆́𝐂 𝐊𝐇𝐀́𝐂1. Trung thực, chính trực, giúp đỡ người khác2. Kính trọng bố mẹ, ông bà, anh chị3. Nói ra chính kiến của bản thân, tôn trọng chính kiến của người khác4. Không cáu gắt khi không hài lòng5. Không nói dối6. Không được tự ý nhận đồ của người khác cho khi chưa xin phép mẹ7. Nếu nói bậy thì đi ra ngoài nói xong rồi vào8. Không đổ lỗi cho người khác, cho đồ vật và cho hoàn cảnh9. Được xem youtube vào thứ 7, chủ nhật (1 tiếng/ngày)10. Mỗi tối không dùng điện thoại sau 20h3011. Mỗi tuần 1 ngày off điện thoại và mạng xã hội.𝐐𝐔𝐘 𝐓𝐀̆́𝐂 𝐃𝐀̀𝐍𝐇 𝐂𝐇𝐎 𝐂𝐎𝐍Với mình tâm niệm con cần ghi nhớ 2 điều: sống có trách nhiệm với bản thân và trách nhiệm với gia đình.1. TRÁCH NHIỆM VỚI BẢN THÂN (những việc liên quan đến bản thân)1.1 Vệ sinh cá nhân- Đánh răng, rửa mặt, đi vệ sinh- Tắm: biết tự kì cọ người, tự lau người, tự thay quần áo, cất quần áo bẩn- Tự chùi khi đi vệ sinh1.2 Chăm sóc sức khoẻ- Ăn đúng bữa quy định (không ăn bánh kẹo trước giờ ăn cơm)- Bữa ăn: không chạy lung tung, ngồi ăn đúng tư thế, dùng dụng cụ đúng quy tắc- Đi ngủ đúng giờ- Ăn đồ ăn lành mạnh (hoa quả, uống nước , hạn chế nước có ga và nhiều đường)- Rửa tay khi đi học về, rửa tay trước khi ăn- Không ăn bánh kẹo sau 8h00 tối1.3 Xây dựng tính tự chủ (Phát triển bản thân và thói quen tự lập)- Nghe Tiếng Anh/Nhật mỗi ngày theo thời gian quy định- Đọc sách trước giờ đi ngủ mỗi tối (theo lịch chia tối thiểu 30p mỗi ngày) và mỗi sáng trước khi đi học- Tuân thủ theo thời gian quy định (time over) (hết giờ xem tivi là phải tắt đi...)- Dọn đồ chơi sau khi chơi xong- Bỏ rác vào thùng sau khi dùng- Tự cất đồ bẩn và máy giặt khi về nhà- Tự cất ba lo, giày dép đúng nơi quy định- Tự chuẩn bị quần áo, khăn đi học- Chuẩn bị trước đồ chơi hôm sau mang đến lớp- Tự quản lí đồ mình mang đi (mất sẽ tự chịu trách nhiệm)1.4 Văn hoá ứng xử trong gia đình- Buổi sáng tỉnh dậy chào bố mẹ "Con chào bố/mẹ"- Chào hỏi: Chào hỏi to. Nói đầy đủ câu có chủ ngữ. Chào hỏi cô giáo và mọi người ở trường- Lễ phép: Mời bố mẹ ăn cơm. Biết xin lỗi khi làm sai, nói cảm ơn với bố mẹ- Nhận và trao đồ bằng hai tay cho người khác- Mở, đóng cửa nhẹ nhàng- Chào hỏi bố mẹ khi bố/mẹ đi làm về- Không nói những từ bậy bạ hoặc mình chưa hiểu nghĩa hoặc không thấy bố mẹ dùng- Ôm hôn tạm biệt bố trước khi đi ngủ "Con chào bố"- Đi học: Chào tạm biệt ngôi nhà thân yêu/Xin chào ngôi nhà thân yêu- Chia sẻ cảm xúc của bản thân với bố mẹ (con yêu mẹ, con yêu bố, con không yêu)2. TRÁCH NHIỆM VỚI GIA ĐÌNH (những việc liên quan đến gia đình)2.1 Ý thức tự giác -xây dựng gia đình- Sắp đũa cho cả nhà và bê thức ăn bày lên bàn- Ăn xong bê bát đĩa ra bồn (của bản thân và dọn bát đĩa cuối bữa ăn)- Lau bàn ăn sau khi ăn- Phân chia quần áo đã phơi- Hút bụi nhà giúp mẹ- Cùng mẹ nấu cơm: gọt củ quả, thái rau, xào, nêm gia vị....2.2 Thói quen tốt trong gia đình- Tiết kiệm điện: Tắt điện khi không dùng- Tiết kiệm nước: tắt nước khi không dùng, không để nước chảy lãng phí, không nghịch nước quá lâu và mở vòi đủ dùng, xả nước vệ sinh đủ sạch- Tiết kiệm giấy: khăn ăn chỉ rút mỗi lần 1-2 tờ, giấy vệ sinh đủ dùng- Không gây ồn ào làm phiền người khác khi họ cần thời gian yên tĩnh nghỉ ngơi- Kiên nhẫn chờ đợi người khác trả lời câu hỏi của mình2.3 Những công việc sẽ cố gắng làm được trong năm 5 tuổi- Gấp quần áo cùng mẹ- Tráng bát và cho vào rổ- Nấu cơm cùng mẹ sẽ làm thường xuyên đều đặn hàng tuần- Nếu mẹ có em bé sẽ giúp mẹ chơi cùng em